All the games you need

Setting up the board…

Shogi nasıl oynanır

Tahta ve amaç

Shogi dokuza dokuz, 81 kareli, renksiz bir tahtada oynanır: çizgiler düz ahşabın üstüne mürekkeple çizilmiştir. Her oyuncunun yirmi taşı vardır; bunlar üzerlerinde adları yazan, beş kenarlı yassı kamalardır ve hepsi aynı renktedir. Bir taşın kimin olduğu baktığı yönden anlaşılır: her taş karşı oyuncuya bakar.

İlk oynayan oyuncu Sente’dir, ona Siyah da denir; diğeri Gote, yani Beyaz’dır. Sırayla birer hamle yaparlar. Amaç karşı tarafın şahını mat etmektir: ona kaçacak hiçbir yol bırakmayacak şekilde saldırmak.

Her taraf oyuna arka sırasının ortasında bir şah, onun iki yanında birer altın general, sonra köşelere doğru birer gümüş general, at ve mızrakla başlar. İkinci sırada soldaki atın önünde bir fil, sağdakinin önünde bir kale durur; dokuz piyon da üçüncü sırayı doldurur.

Taşlar nasıl gider

Şah (王 ya da 玉): her yöne bir kare. Kale (飛): bir sıra ya da sütun boyunca istediği kadar kare. Fil (角): bir çapraz boyunca istediği kadar kare. İkisi de başka bir taşın üstünden atlayamaz.

Altın general (金): çapraz geri dışında her yöne bir kare. Gümüş general (銀): ileri ya da geri çapraz bir kare veya düz ileri bir kare; yana ve düz geri gidemez.

At (桂): iki kare ileri ve bir kare yana, aradaki her şeyin üstünden atlayarak; yalnızca bu iki karesi vardır, ikisi de ileride. Mızrak (香): düz ileri istediği kadar kare. Piyon (歩): düz ileri bir kare; satrançtan farklı olarak taş alırken de aynı şekilde gider.

Bir taş, karşı tarafın bir taşının durduğu kareye giderek onu alır. Şah hiçbir zaman alınmaz: oyun onun yerine matla biter.

Terfi

Tahtanın karşı ucundaki üç sıra terfi bölgesidir. Bu bölgeye giren, bölgenin içinde giden ya da bölgeden çıkan bir taş, hamlesinin sonunda terfi edebilir: ters çevrilir ve kırmızı yüzü yeni adını gösterir.

Kale ejderhaya (龍) terfi eder; kalenin hamlelerini korur ve çapraz bir kare kazanır. Fil ejder ata (馬) terfi eder; çaprazlarını korur ve sıralar ve sütunlar boyunca bir kare kazanır. Gümüş, at, mızrak ya da piyon terfi edince altın gibi gider; terfi etmiş piyona tokin (と) denir. Altınlar ve şahlar hiçbir zaman terfi etmez; terfi etmiş bir taş alınana kadar terfili kalır.

Terfi isteğe bağlıdır; taş başka türlü bir daha hiç hareket edemeyecekse zorunludur: son sıraya ulaşan piyon ya da mızrak, son iki sıradan birine ulaşan at terfi etmek zorundadır. Burada tercih sana kaldığında, havada duran iki taş hamleyi iki şekliyle de gösterir: istediğine dokun.

Alınan taşlar ve taş koymak

Shogi’yi shogi yapan şu: aldığın taş senin olur. Terfisiz hâliyle tahtanın yanındaki rafına (komadai) konur ve sonraki herhangi bir sırada, hamle yapmak yerine, onu kendi taşın olarak, öbür yöne bakacak şekilde herhangi bir boş kareye koyabilirsin. Taş koymak bütün sıranı alır.

Konan taş, terfi bölgesinde bile her zaman terfisiz konur; orada başlayan sonraki bir hamlede terfi edebilir. Taş koymanın üç sınırı vardır. Taş, bir daha hiç hareket edemeyeceği yere konamaz: son sıraya piyon ya da mızrak, son iki sıraya at konamaz. Kendi terfisiz piyonlarından birinin bulunduğu bir sütuna piyon konamaz (bir sütunda iki piyon, nifu). Mat etmek için de piyon konamaz (uchifuzume); yalnızca şah çeken bir piyonu koymak serbesttir, mat etmek için başka herhangi bir taşı koymak da.

Burada taş koymak için rafındaki taşa dokun: taş kalkar ve gidebileceği kareler yanar. Birine dokun, taş oraya konur.

Şah, mat ve diğer sonlar

Saldırı altındaki şaha şah çekilmiştir ve oyuncu onu hemen kurtarmak zorundadır: şahı kaçırarak, saldıran taşı alarak ya da araya bir taş koyarak; raftan konan bir taş da olur. Hiçbir hamle kendi şahını şahta bırakamaz. Kurtuluş yolu yoksa bu mattır ve matı yapan oyuncu kazanır. Hiç geçerli hamlesi olmayan oyuncu da kaybeder.

Tekrar (sennichite): aynı konum, eldeki taşlar da aynıyken ve sıra aynı oyuncudayken dördüncü kez ortaya çıkarsa oyun berabere biter. Ama bu süre boyunca oyunculardan biri her hamlesinde şah çektiyse o oyuncu kaybeder: sürekli şah bir kurtuluş yolu değildir.

Çıkmaz (jishōgi): karşı tarafın kampına giren bir şahı mat etmek çok zorlaşır; iki şah da girdiyse hiçbiri hiç mat edilemeyebilir. Burada bunu oyun için seçilen kural çözer. 27 puanlık ilan kuralında, şahı karşıdaki üç sırada olan, şahına şah çekilmemiş, orada şahından başka en az on taşı bulunan ve oradaki taşlarla elindeki taşlardan 28 (Sente) ya da 27 (Gote) puanı olan oyuncu çıkmaz ilan edebilir ve kazanır; kale ya da fil beş, diğer her taş bir puan sayılır. 24 puanlık sayımda, iki şah da karşı kampa girdikten sonra oyunculardan biri, her birinin tahtada ve elinde olan her şeyin sayımını isteyebilir: 24 puanın altında kalan kaybeder, ikisinin de 24 ya da daha fazlası varsa oyun berabere biter. Çıkmaz ilan et düğmesi, çıkmaz ilan edebileceğin zaman görünür.

320 hamleye ulaşan oyun, bilgisayar shogi turnuvalarındaki kural gibi berabere biter. Oyuncu istediği zaman pes edebilir.

Hamleleri okumak

Sütunlar Sente’nin sağından soluna 1’den 9’a kadar numaralanır, sıralar da Gote’nin tarafından aşağı doğru a’dan i’ye harflenir; böylece Sente’nin şahı 5i’de, Gote’ninki 5a’da başlar. Hamle; taşın harfi, bir tire (taş alındıysa x) ve gittiği kareyle yazılır: P-7f bir piyonun 7f’ye gitmesi, Bx8h+ bir filin 8h’de taş alıp terfi etmesi, S-4d= terfi edebilecekken etmeyen bir gümüş, P*5e de 5e’ye konan bir piyondur. Terfi etmiş taş, harfinin önüne + konarak yazılır: +R ejderhadır.

Yeni oyun seçeneklerinde Japoncayı seçersen hamleler bir Japon kaydındaki gibi yazılır: Sente için ▲, Gote için △, kare bir rakam ve bir Japon rakamıyla (7六, 7f’dir), sonra taş: ▲7六歩.

Bilgisayara karşı

Kolay, her hamlesine ve hemen ardından neyin alınabileceğine bakar, daha ötesine değil; çoğu zaman en iyisinden biraz zayıf bir hamle seçer: açıkta bıraktığın taşı alır, ama gelmekte olan bir çatalı ya da taş koymayı görmez. Orta, taş koymalar da dahil, kendi hamlelerini ve senin cevaplarını hesaba katarak üç hamle ileriye bakar. Zor, hamle başına bir buçuk saniyeye kadar düşünür, birkaç hamle derine iner ve tek hamlede matı asla kaçırmaz.

Diğer masa oyunları