Setting up the board…

آموزش بازی شطرنج

صفحه و هدف بازی

شطرنج روی صفحه‌ای ۶۴ خانه‌ای، هشت در هشت، بازی می‌شود و صفحه را طوری می‌گذارند که خانه‌ی گوشه‌ی سمت راستِ نزدیک هر بازیکن روشن باشد. هر طرف شانزده مهره دارد: یک شاه، یک وزیر، دو رخ، دو فیل، دو اسب و هشت سرباز. رخ‌ها در گوشه‌ها می‌ایستند، اسب‌ها کنارشان، بعد فیل‌ها، و وزیر روی خانه‌ی وسطیِ هم‌رنگ خودش و شاه کنار او؛ سربازها ردیف جلوی آن‌ها را پر می‌کنند.

اول سفید حرکت می‌کند و بعد بازیکن‌ها به نوبت، هر بار یک حرکت، بازی می‌کنند. هدف، مات کردن شاه حریف است: حمله به آن، طوری که هیچ راه فراری نداشته باشد.

حرکت مهره‌ها

شاه یک خانه در هر جهتی حرکت می‌کند. وزیر هر تعداد خانه در یک خط مستقیم می‌رود: در امتداد ردیف، ستون یا قطر. رخ هر تعداد خانه در امتداد ردیف یا ستون می‌رود و فیل هر تعداد خانه در امتداد قطر؛ برای همین فیل تا آخر بازی روی خانه‌های یک رنگ می‌ماند. هیچ‌کدام از این مهره‌ها نمی‌توانند از روی مهره‌ی دیگری بپرند.

اسب به شکل L حرکت می‌کند: دو خانه در امتداد ردیف یا ستون و بعد یک خانه به پهلو. اسب تنها مهره‌ای است که از روی مهره‌های دیگر می‌پرد و همیشه روی خانه‌ای به رنگ دیگر فرود می‌آید.

سرباز یک خانه مستقیم به جلو می‌رود، یا اگر هر دو خانه خالی باشند، از خانه‌ی شروعش دو خانه. سرباز به عقب برنمی‌گردد و مهره زدنش با حرکتش فرق دارد: یک خانه به‌صورت مورب به جلو.

هر مهره با رفتن به خانه‌ای که مهره‌ی حریف در آن است، آن را می‌زند و مهره‌ی زده‌شده از صفحه بیرون می‌رود. هیچ‌وقت نمی‌توانید مهره‌ی خودتان را بزنید، و شاه هیچ‌وقت زده نمی‌شود: به‌جای آن، بازی با مات تمام می‌شود.

کیش و مات

شاهی که مورد حمله است کیش است و بازیکن باید فوراً آن را از کیش بیرون بیاورد: با حرکت دادن شاه، با زدن مهره‌ی حمله‌کننده، یا با گذاشتن مهره‌ای سر راه. هیچ حرکتی نباید شاه خودتان را در کیش بگذارد یا در کیش باقی بگذارد؛ برای همین دو شاه هیچ‌وقت نمی‌توانند کنار هم بایستند.

وقتی شاه کیش است و هیچ‌کدام از این راه‌ها ممکن نیست، مات است و بازی تمام می‌شود: طرفی که مات کرده برنده است.

قلعه رفتن

هر بازیکن در هر بازی یک بار می‌تواند شاه را دو خانه به سمت یکی از رخ‌هایش ببرد و آن رخ را روی خانه‌ای بگذارد که شاه از رویش گذشته است. قلعه‌ی کوتاه، سمت شاه، O-O نوشته می‌شود و قلعه‌ی بلند، سمت وزیر، O-O-O. برای قلعه رفتن، شاه را بردارید و دو خانه جابه‌جا کنید؛ رخ خودش دنبالش می‌آید.

فقط وقتی می‌توانید قلعه بروید که نه شاه و نه آن رخ هنوز حرکت نکرده باشند، همه‌ی خانه‌های بینشان خالی باشد، شاه کیش نباشد، و شاه از خانه‌ای که زیر حمله‌ی حریف است نگذرد و روی آن هم ننشیند. رخ می‌تواند از خانه‌ای که زیر حمله است بگذرد.

آن‌پاسان

وقتی سربازی از خانه‌ی شروعش دو خانه جلو می‌رود و کنار یکی از سربازهای شما می‌ایستد، سرباز شما می‌تواند آن را طوری بزند که انگار فقط یک خانه آمده است: سرباز شما به‌صورت مورب به خانه‌ای می‌رود که سرباز حریف از رویش گذشته و سرباز حریف از صفحه برداشته می‌شود. این زدنِ «در حال عبور» فقط در همان حرکت بعدی مجاز است؛ بعد از آن، فرصتش از دست رفته است.

ارتقای سرباز

سربازی که به آن سرِ صفحه برسد باید به وزیر، رخ، فیل یا اسبِ هم‌رنگ خودش تبدیل شود، هر مهره‌ای هم که هنوز روی صفحه باشد؛ پس یک بازیکن می‌تواند دو وزیر یا بیشتر داشته باشد. بیشتر بازیکن‌ها وزیر را انتخاب می‌کنند؛ گاهی اسب کیشی می‌دهد که از وزیر برنمی‌آید.

مساوی

پات: بازیکنی که نوبت اوست کیش نیست، اما هیچ حرکت مجازی ندارد. بازی مساوی است.

تکرار: یک وضعیت برای بار سوم پیش می‌آید، با همان بازیکنِ صاحب نوبت، همان حق‌های قلعه رفتن و همان امکان‌های آن‌پاسان. مساوی.

پنجاه حرکت: هر بازیکن پنجاه حرکت کرده بی‌آنکه مهره‌ای زده شود یا سربازی حرکت کند. مساوی، مگر اینکه آخرین حرکت مات باشد.

مهره برای مات کافی نیست: وقتی هیچ طرف، هر طور هم که دیگری بازی کند، مهره‌ی کافی برای مات کردن ندارد (شاه در برابر شاه، شاه و یک فیل یا یک اسب در برابر شاه، یا فقط فیل‌هایی که همه روی خانه‌های یک رنگ‌اند)، بازی مساوی است.

اینجا هر کدام از این مساوی‌ها همان لحظه که پیش بیاید، خودبه‌خود اعلام می‌شود. بازیکن می‌تواند تسلیم هم بشود، و دو بازیکن می‌توانند بر سر مساوی توافق کنند.

بازی با کامپیوتر

سطح آسان فقط حرکت خودش و جواب شما را می‌بیند و اغلب حرکتی ضعیف‌تر از بهترین حرکتش انتخاب می‌کند، ولی مهره‌ای را که بی‌دفاع رها کنید می‌زند. سطح متوسط برای هر طرف دو حرکت جلوتر را می‌بیند و بیشتر اشتباه‌ها را بی‌جواب نمی‌گذارد. سطح سخت برای هر حرکت تا یک‌ونیم ثانیه فکر می‌کند، ترکیب‌هایی را تا چند حرکت جلوتر می‌بیند و هیچ مات کوتاهی را از دست نمی‌دهد.

بازی‌های تخته‌ای دیگر