Setting up the board…

آموزش بازی شوگی

صفحه و هدف

شوگی روی صفحه‌ای ۸۱ خانه‌ای، نه در نه، بازی می‌شود که رنگ ندارد: خط‌ها با جوهر روی چوب ساده کشیده شده‌اند. هر بازیکن بیست مهره دارد، مهره‌های تخت و پنج‌ضلعیِ گوه‌مانندی که نامشان رویشان نوشته شده و همه هم‌رنگ‌اند. اینکه مهره مال کیست از جهتش معلوم می‌شود: نوک هر مهره رو به بازیکن مقابل است.

بازیکنی که اول حرکت می‌کند سِنته است که به او سیاه هم می‌گویند؛ دیگری گوته یا سفید است. به نوبت، هر بار یک حرکت، بازی می‌کنند. هدف، مات کردن شاه حریف است: حمله به آن طوری که هیچ راه فراری نداشته باشد.

هر طرف با یک شاه در وسط ردیف عقبِ خودش شروع می‌کند، یک ژنرال طلا در هر طرفش، و بعد یک ژنرال نقره، یک اسب و یک نیزه تا هر گوشه. در ردیف دوم، یک فیل جلوی اسبِ سمت چپ و یک رخ جلوی اسبِ سمت راست می‌ایستد، و نُه پیاده ردیف سوم را پر می‌کنند.

حرکت مهره‌ها

شاه (王 یا 玉): یک خانه در هر جهت. رخ (飛): هر تعداد خانه در امتداد یک ردیف یا ستون. فیل (角): هر تعداد خانه در امتداد قطر. هیچ‌کدام نمی‌توانند از روی مهره‌ی دیگری بپرند.

ژنرال طلا (金): یک خانه در هر جهت، جز مورب به عقب. ژنرال نقره (銀): یک خانه مورب، به هر طرف، یا مستقیم به جلو؛ نه به پهلو و نه مستقیم به عقب.

اسب (桂): دو خانه به جلو و یک خانه به پهلو، با پریدن از روی هر چه سر راهش باشد؛ فقط همین دو خانه را دارد و هر دو رو به جلو. نیزه (香): هر تعداد خانه مستقیم به جلو. پیاده (歩): یک خانه مستقیم به جلو، و برخلاف شطرنج، همان‌طور که حرکت می‌کند مهره می‌زند.

مهره با رفتن به خانه‌ای که مهره‌ای از طرف مقابل در آن است، آن را می‌زند و آن مهره گرفته می‌شود. شاه هیچ‌وقت گرفته نمی‌شود: به‌جایش بازی با مات تمام می‌شود.

ارتقا

سه ردیف انتهایی در آن سوی صفحه منطقه‌ی ارتقاست. مهره‌ای که وارد آن شود، درون آن حرکت کند یا از آن بیرون برود، می‌تواند در پایان همان حرکت ارتقا یابد: برگردانده می‌شود و روی قرمزش نام تازه‌اش پیدا می‌شود.

رخ به اژدها (龍) ارتقا می‌یابد که حرکت‌های رخ را نگه می‌دارد و یک خانه‌ی مورب هم به آن اضافه می‌شود. فیل به اسب اژدها (馬) ارتقا می‌یابد که قطرهایش را نگه می‌دارد و یک خانه در امتداد ردیف‌ها و ستون‌ها هم به آن اضافه می‌شود. نقره، اسب، نیزه یا پیاده با ارتقا مثل طلا حرکت می‌کنند؛ به پیاده‌ی ارتقایافته توکین (と) می‌گویند. طلا و شاه هیچ‌وقت ارتقا نمی‌یابند و مهره‌ی ارتقایافته تا وقتی گرفته نشود ارتقایافته می‌ماند.

ارتقا اختیاری است، مگر جایی که مهره دیگر هرگز نتواند حرکت کند: پیاده یا نیزه‌ای که به ردیف آخر برسد، یا اسبی که به یکی از دو ردیف آخر برسد، باید ارتقا یابد. اینجا وقتی انتخاب با شماست، دو مهره‌ی شناور حرکت را به هر دو شکل نشان می‌دهند: روی هر کدام که می‌خواهید بزنید.

گرفتن و گذاشتن

چیزی که شوگی را شوگی می‌کند: مهره‌ای که می‌گیرید مال شما می‌شود. بدون ارتقا روی پایه‌ی شما (کومادای) کنار صفحه می‌رود و در هر نوبت بعدی می‌توانید به‌جای حرکت، آن را به‌عنوان مهره‌ی خودتان و رو به جهت مقابل، روی هر خانه‌ی خالی بگذارید. گذاشتن مهره کل نوبتتان را می‌گیرد.

مهره‌ی گذاشته‌شده همیشه بدون ارتقا می‌نشیند، حتی در منطقه‌ی ارتقا؛ در حرکت بعدی‌ای که از آنجا شروع شود می‌تواند ارتقا یابد. گذاشتن سه محدودیت دارد. مهره را نمی‌شود جایی گذاشت که دیگر هرگز نتواند حرکت کند: نه پیاده یا نیزه در ردیف آخر و نه اسب در دو ردیف آخر. پیاده را نمی‌شود در ستونی گذاشت که از قبل یکی از پیاده‌های ارتقانیافته‌ی خودتان در آن است (دو پیاده در یک ستون، نیفو). و پیاده را نمی‌شود برای مات کردن گذاشت (اوچیفوزومه)؛ گذاشتن پیاده‌ای که فقط کیش می‌دهد اشکالی ندارد، و گذاشتن هر مهره‌ی دیگری برای مات هم همین‌طور.

برای گذاشتن مهره در اینجا، روی مهره‌ی روی پایه‌تان بزنید: بلند می‌شود و خانه‌هایی که می‌تواند به آن‌ها برود روشن می‌شوند. روی یکی بزنید تا همان‌جا گذاشته شود.

کیش، مات و پایان‌های دیگر

شاهی که به آن حمله شده کیش است و بازیکن باید فوراً آن را از کیش بیرون بیاورد: با حرکت دادن شاه، زدن مهره‌ی حمله‌کننده یا گذاشتن مهره‌ای سر راه، از جمله مهره‌ای از روی پایه. هیچ حرکتی نباید شاه خودتان را در کیش بگذارد. وقتی هیچ راه فراری نباشد مات است و بازیکنی که مات کرده می‌برد. بازیکنی هم که هیچ حرکت مجازی ندارد می‌بازد.

تکرار (سن‌نیچیته): وقتی همان وضعیت، با همان مهره‌های در دست و همان بازیکنِ صاحب نوبت، برای بار چهارم پیش بیاید، بازی مساوی است. اما اگر یک بازیکن در تمام این مدت با هر حرکتش کیش داده باشد، همان بازیکن می‌بازد: کیش دائم راه نجات نیست.

بن‌بست (جی‌شوگی): وقتی شاهی وارد اردوی طرف مقابل شود مات کردنش خیلی سخت است، و وقتی هر دو شاه وارد شده باشند ممکن است هیچ‌کدام هرگز مات نشوند. اینجا بازیکن با قانونی که برای بازی انتخاب شده تکلیف را روشن می‌کند. طبق اعلام ۲۷ امتیازی، بازیکنی که شاهش در سه ردیف انتهایی است، کیش نیست، دست‌کم ده مهره‌ی دیگر آنجا دارد و از مهره‌های آنجا و مهره‌های در دستش ۲۸ امتیاز (سنته) یا ۲۷ امتیاز (گوته) دارد، می‌تواند اعلام کند و می‌برد؛ رخ یا فیل پنج امتیاز حساب می‌شود و هر مهره‌ی دیگر یک امتیاز. طبق شمارش ۲۴ امتیازی، وقتی هر دو شاه وارد شدند، هر کدام از دو بازیکن می‌تواند شمارش همه‌ی آنچه را هر کس روی صفحه و در دست دارد بخواهد: کمتر از ۲۴ امتیاز می‌بازد، و اگر هر دو ۲۴ یا بیشتر داشته باشند بازی مساوی است. دکمه‌ی «اعلام بن‌بست» وقتی پیدا می‌شود که بتوانید اعلام کنید.

بازی‌ای که به ۳۲۰ حرکت برسد مساوی است، همان‌طور که در مسابقات شوگی کامپیوتری قانون است. هر بازیکن هر وقت بخواهد می‌تواند تسلیم شود.

خواندن حرکت‌ها

ستون‌ها از ۱ تا ۹، از راستِ سنته به چپ، شماره دارند و ردیف‌ها از a تا i، از سمت گوته به پایین، حرف دارند؛ پس شاه سنته از 5i شروع می‌کند و شاه گوته از 5a. هر حرکت این‌طور نوشته می‌شود: مهره، یک خط تیره (یا x برای زدن) و خانه‌ای که به آن می‌رود: ⁦P-7f⁩ یعنی پیاده به 7f، ⁦Bx8h+⁩ یعنی فیلی که در 8h می‌زند و ارتقا می‌یابد، ⁦S-4d=⁩ یعنی نقره‌ای که می‌توانست ارتقا یابد و نیافت، و ⁦P*5e⁩ یعنی پیاده‌ای که روی 5e گذاشته شده. مهره‌ی ارتقایافته را با یک + پیش از حرفش می‌نویسند: ⁦+R⁩ یعنی اژدها.

در گزینه‌های «بازی جدید» «ژاپنی» را انتخاب کنید تا حرکت‌ها همان‌طور نوشته شوند که در ثبت ژاپنیِ بازی: ▲ برای سنته و △ برای گوته، خانه با یک عدد و یک عدد ژاپنی (7六 همان 7f است)، و بعد مهره: ▲7六歩.

بازی با کامپیوتر

سطح آسان هر کدام از حرکت‌هایش را فقط با آنچه بلافاصله بعدش می‌شود گرفت می‌سنجد، نه بیشتر، و اغلب حرکتی ضعیف‌تر از بهترین حرکتش را انتخاب می‌کند: مهره‌ای را که بی‌دفاع بگذارید می‌گیرد، اما چنگالی یا گذاشتنی را که در راه است نمی‌بیند. سطح متوسط سه حرکت جلوتر را می‌بیند، حرکت‌های خودش و جواب‌های شما را، با گذاشتن‌ها. سطح سخت برای هر حرکت تا یک ثانیه و نیم فکر می‌کند، چند حرکت در عمق، و هیچ‌وقت مات در یک حرکت را از دست نمی‌دهد.

بازی‌های تخته‌ای دیگر